تاریخچه فرش

تاریخچه‌ فرش

احتمالا با شنیدن واژه‌ی فرش، ناخواسته به یاد فرش‌های دستباف نفیس و تابلو فرش‌های ابریشم و یا فرش‌های ماشینی و کلاسیک زیبا و گل‌برجسته‌ای می‌افتید که امروزه همه‌ی ما در خانه‌هایمان از آن‌ها به عنوان زیرانداز استفاده می‌کنیم که البته ابزاری برای زینت دکوراسیون منزلمان نیز هست!  اما به طور حتم، در زمان پیدایش اولین نمونه‌های فرش، انسان‌های پیشین، به فرش‌های دستباف از زاویه‌ی زیباشناختی نگاه نمی‌کردند و همواره به بعد مصرفی و استفاده‌ی آن توجه می‌کردند. در واقع، انسان‌ها در ابتدای مسیر پیدایش و طی کردن روند تمدن، به دنبال راهی بودند تا بتوانند راحتی بیشتری برای خود فراهم آورند و خود را از گزند سرما و سختی زمین حفظ کنند. اما بشر همیشه به دنبال تکامل و ارتقا ست و گرایش او به زیبایی باعث شد آنچه را که استفاده می‌کند، به زیباترین شکل بیافریند. به طور مختصر، قصه‌ی پیدایش و تاریخچه فرش را می‌توان اینگونه خلاصه کرد؛ برطرف‌سازی نیاز‌ها به شکلی زیبا و هنرمندانه آنچنان که امروزه در موزه‌های فرش انگشت به دهان می‌مانیم! به در ادامه با زیلوکس همراه باشید:

موزه فرش

واژه‌ی فرش به چه معناست؟

فرش یک واژه‌ی و مفهوم کلی به معنای گستردنی و یا قابل گستردن است و در معنای خاص، به معنی زیراندازی که دارای گره باشد، گفته می‌شود. در واقع اگر بخواهیم به معنای اصلی کلمه توجه داشته باشیم، هر آنچه را که به عنوان زیر‌انداز و گستردنی پهن می‌کنیم، باید نوعی فرش به حساب بیاوریم!

فرش‌های اولیه از چه تشکیل می‌شدند؟

انسان‌ها در ابتدا برای دور ماندن از گزند سرما، با استفاده از ساقه و برگ گیاهان، اقدام به بافت حصیر و زیراندازهای بسیار ابتدایی و ساده نمودند، اما حصیرها و بافته‌هایی مانند آن، بسیار ساده بود و نمی‌توانست به خوبی انسان را از سرما حفظ کند، همچنین به اندازه‌ی کافی نرم نبود، بنابراین انسان باید به فکر زیراندازهایی نرم‌تر و کامل‌تر می‌بود تا بتواند رفاه بیشتری را برای خود فراهم آورد.

انسان‌هایی که جزو نخستین بافندگان فرش‌ بودند، در ابتدا از پوست و پشم حیواناتی مانند بز یا گوسفند برای تهیه‌ فرش و زیرانداز استفاده می‌کردند، زیرا آن‌ها متریال و ماده‌ی دیگری جز موادی که از طبیعت به دست می‌آوردند در دسترس نداشتند و استفاده از پوست حیوانات، آسان‌ترین و در دسترس‌ترین متریالی بود که می‌توانست آن‌ها را در برابر سختی زمین و سرما حفظ کند و با کمترین امکانات، بستری نرم و گرم برایشان تهیه سازد.

کمبود مواد اولیه و خلاقیت انسان باعث شد، آدمی به فکر استفاده از الیاف گیاهی مانند پنبه نیز بیفتد و پس از آن، ذوق و قریحه‌ی ذاتی خود را نیز بیشتر بکار گیرد و کم‌کم مدل‌های زیباتر و پیشرفته‌تری از فرش بیافریند.

الیافی مانند پنبه، پشم و ابریشم، در ابتدا به عنوان پوشاک مورد استفاده قرار می‌گرفتند و پس از آن نیز، در بافت فرش بکار رفتند و با ترکیب و ادغام با یکدیگر، نمونه‌هایی بسیار عالی و بی‌نظیر از فرش دستباف را پدید آورند.

فرش های قدیمی

اولین فرش یا زیرانداز ابتدایی از چه تشکیل شده است؟

آنچه که امروزه به عنوان فرش دستباف یا فرش ماشینی می‌شناسیم، بدون شک راه پر پیچ‌ و خم و مسیر درازی را پیموده است؛ بررسی تاریخچه فرش نشان می‌دهد فرش‌ها و زیراندازهای اولیه، اصلا تا به این حد زیبا و چشم‌نواز نبودند؛ بلکه طرح‌ها و نقشه‌های ساده داشتند و از متریال ساده و در دسترس و با ابزاری ابتدایی‌تر از آنچه امروز در دسترس‌ ما هست، بافته می‌شدند.

به نظر می‌رسد ابتدایی‌ترین زیراندازی که بشر به عنوان فرش استفاده کرد، نمد باشد که از فشردن و در هم تنیدن الیاف پشم بدست می‌آمد و البته هنوز هم مورد استفاده قرار می‌گیرد.

از گلیم هم به عنوان یک زیرانداز و فرش قدمت‌دار یاد می‌شود که از بافته شدن رشته‌های پشم به صورت افقی و عمودی در هم بدست می‌آید. نمد، گلیم، گبه ، جاجیم، زیلو و انواع فرش‌های ساده‌ی دیگر، همه از ابتدایی‌ترین نمونه‌های زیراندازها و فرش‌هایی بودند که بشر بر اساس ذوق و خلاقیت خود مورد استفاده قرار داده است. این زیراندازها چنان پرکابرد و بر اساس اصول بافته و طراحی شده بودند، که هنوز هم به عنوان نمونه‌هایی سنتی و زیبا از نمونه‌های صنایع دستی و زیراندازهای دستباف مورد استفاده قرار می‌گیرند و از نظر قیمتی چندان هم ارزان‌قیمت نیستند!

خاستگاه و تاریخچه فرش

اگر چه با قطعیت نمی‌توان بافت فرش را به ایرانیان نسبت داد اما با اطمینان می‌توان گفت خاستگاه فرش، منطقه خاورمیانه بوده است و مردمانی که در این منطقه زندگی می‌کرده‌اند، هنر قالیبافی را به سایر نقاط جهان انتقال داده‌اند. از زمان پیدایش فرش بیش از هزاران سال می‌گذرد و با اطمینان نمی‌توان درباره‌ی آن اظهار نظر کرد.

تمدن ایران

قدیمی‌ترین فرشی که در جهان وجود دارد، یک فرش ایرانی به نام پازیریک است از گور یک دختر جوان در منطقه‌ی پازریک بدست آمده است. فرش پازیریک ، فرشی به غایت زیبا و با نقشه‌ای اصیل و هخامنشی است و با دیدن آن که یک فرش ۲۵۰۰ ساله است، می‌توان نتیجه گرفت که قدمت فرش و سیر تکاملی آن دست‌کم چند هزار سال پیش از بافت فرش پازیریک بوده است. فرش پازیریک که قدیمی‌ترین فرش از نوع فرش‌های پرزدار و شبیه به فرش‌های امروزی است، نقشه‌ای کاملا ایرانی دارد و با اطمینان ثابت می‌کند که بافندگان آن ایرانی یا دارای اجداد ایرانی بوده‌اند.

سخن پایانی :

اینکه خاستگاه فرش دقیقا کشور ایران بوده است یا خیر را نمی‌توان با قطعیت عنوان کرد، اما بدون شک، هیچ‌ مردمان و تمدنی در جهان نیستند که بتوانند قالی‌هایی دستباف و منحصربفرد همچون ایرانیان ببافند. زمانی که صحبت از فرش و تاریخچه فرش دستباف به میان بیاید، بی‌شک نام ایران و دستان هنرمند قالی‌بافان ایرانی درخشنده‌تر از نام دیگران خواهد بود. عالی‌ترین نمونه‌های فرش دستباف جهان که در موزه‌ها و کلکسیون‌های شخصی جهان موجود است، همه ایرانی هستند و توسط هنرمندان ایرانی بافته شده‌اند. پر بیراه نیست که فردوسی نامدار می‌گوید؛ هنر نزد ایرانیان است و بس !

این محتوا توسط تیم نگارش زیلوکس جامع ترین کلکسیون اینترنتی فرش ماشینی در ایران نگاشته شده است. ازین که همراه و همگام با این محتوا بوده‌اید از شما سپاسگزاریم. امیدواریم مطالب بیان شده در این مقاله برایتان سودمند واقع شده باشد.

به این مقاله امتیاز دهید.
دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.