آموزشی

فرش طرح خشتی چیست؟ معرفی انواع آن

فرش طرح خشتی

فرش طرح خشتی

به هر کشوری که سفر کنید متوجه فرهنگ و آداب و رسوم متفاوت مردم آن منطقه می‌شوید. هر کشوری به خصوص اگر قدمت و تمدن طولانی داشته باشد در یک یا چند حوزه‌ی خاص حرفی برای گفتن دارد. کشور ما ایران هم از این قاعده مستثنی نیست. ایران دارای یکی از قدیمی ‌ترین، غنی ترین و تأثیرگذار ترین میراث هنری در جهان است که شامل بسیاری از رشته‌ها از جمله ادبیات و شعر، موسیقی، معماری، نقاشی، بافندگی، سفالگری، خوشنویسی، فلزکاری و سنگ تراشی است. در هر یک از صنایع و رشته‌ها فرهنگ و تمدن ایرانی به چشم می‌آید. در این مقاله به معرفی فرش طرح خشتی و ویژگی‌های آن می‌پردازیم.

صنعت فرش ایران با وجود آسیب‌های ناشی از جنگ‌های گذشته، فعالیت‌های منفی افراد سودجو و رقیبان ناسالم و نیز مشکلات اقتصادی مردم که قدرت خرید فرش‌های دستبافت داخلی را از آن‌ها گرفت، همچنان یکی از صنایعی است که در جهان جایگاه و قدرتی لایزال دارد.

بافندگی و به خصوص هنر فرش بافی در ایران قدمت طولانی دارد. در برخی از شهرها و روستاهای ایران و به خصوص در قبایلی که به صورت عشایری و ایلی زندگی می‌کنند فرش‌بافی هنری است که هر نسلی به نسل بعد خود آموزش می‌دهد و از آن مانند میراثی ارزشمند نگهداری می‌کنند.

درست است که کشورهای زیادی در تولید فرش پیشرفت کرده‌اند اما فرش‌های ایرانی ویژگی‌هایی دارند که آن‌ها را همچنان از فرش‌های تولیدشده در دیگر کشورها متمایز می‌کند. در این مقاله با ما همراه باشید تا با یکی از محبوب‌ترین فرش ایرانی که به نام طرح خشتی شناخته شده است، آشنا شویم.

دلایل بسیاری برای محبوبیت فرش‌های ایرانی در بین ایرانیان و مردم جهان وجود دارد:

  • هنر و ظرافت به کار رفته در فرش‌ها
  • کیفیت و دوام بالا
  • مواد اولیه و رنگ‌های مرغوب با ماندگاری بالا
  • تنوع رنگ و طرح
  • نقش و نگارهای متمایز و غیر اقتباسی

در کنار تمام این موارد، باید بدانیم که برای بافت یک فرش دستبافت ایرانی، هفته‌ها و چه بسا سال‌ها زمان می‌گذارند و زحمت زیادی برای آن می‌کشند تا در نهایت شاهکاری خلق شود که ارزش هنری بسیار بالایی دارد.

هنگامی که حرف از تنوع فرش به میان می‌آید، فرش‌ ایرانی به طور حتم یک قدم جلوتر از فرش‌های تولیدی در دیگر کشورها است. تصور کنید به تعداد قبایلی که در آن‌ها فرش بافی انجام می‌شود تنوع فرش داریم، به علاوه این که تمام فرش‌های دستبافت نقشه‌ها و طرح‌های یکسانی ندارند که همین مورد رقمی بزرگ از تنوع فرش در ایران را بدست می‌دهد.

این در حالی است که فرش‌های ماشینی هم در کنار فرش‌های دستبافت به بازار آمدند و امروزه طرفداران بیشتری دارند چرا که از قیمتی کمتر از فرش‌های دستبافت برخوردارند. البته که تنوع طرح، رنگ و جنس نیز از دلایلی است که افراد ممکن است فرش ماشینی را به انواع دستبافت آن ترجیح دهند.

در میان انواعی از فرش که می‌توانیم آن را نام ببریم و تا مدت‌ها از آن صحبت کنیم، انواعی از فرش هستند که با نام فرش خشتی و یا قابی آن را می‌شناسیم. در ادامه به بررسی این نوع از فرش‌ها و کاربردشان در دکوراسیون داخلی خانه می‌پردازیم.

با فرش‌ خشتی چقدر آشنایی دارید؟

واژه‌ی خشت شما را به یاد چه چیزی می‌اندازد؟ در قدیم با استفاده از خاک رس و گل و آب، خشت‌های گلی می‌ساختند که حکم آجر و بلوک‌های امروزی را داشت و از آن در ساخت خانه‌های قدیمی و دیوارهای خشتی استفاده می‌کردند. در واقع با روی هم قرار دادن این خشت‌ها که تقریباً از استحکام بالایی نیز برخوردار بودند، بناهای زیبایی می‌ساختند که اگر به مناطق باستانی ایران سفری داشته باشید به طور قطع از این دست بناها را به کرات مشاهده خواهید کرد.

حالا برگردیم به موضوع اصلی یعنی فرش، علت نام‌گذاری فرش‌ طرح خشتی هم به شباهت آن‌ها به ساخت ابنیه قدیمی ایرانی با خشت مربوط است. در طرح خشتی فرش از نقش‌های هندسی که بسیار به خشت شبیه هستند کمک گرفته می‌شود. هر یک از این نقش‌های مهندسی می‌توانند دارای طرح و شکل مخصوص به خود باشند اما در نهایت در کنار هم قرار می‌گیرند و طرح کلی فرش را می‌سازند. اگر فرشی با این ویژگی تولید شود به آن فرش طرح خشتی و یا قابی شکل گفته می‌شود.

فرش طرح خشتی به طور عمده در سیستان و بلوچستان زیبای ایران تولید می‌شود. مردم سیستان به زبان محلی خود این طرح از فرش را به نام کیشتی به معنای خشتی می‌شناسند.

شاید تصور کنید درون این قاب‌ها و یا خشت‌های چهارگوش که در سراسر فرش با نظم و الگویی ثابت  در کنار هم قرار می‌گیرند طرحی یکسان وجود دارد، اما چیزی که دیده و شنیده‌ایم کاملاً بر خلاف این موضوع را ثابت کرده است. درون هر یک از این قاب‌ها و یا خشت‌ها الگویی متفاوت اما متناسب با طرح و رنگ کلی فرش وجود دارد که این خود از جذابیت‌های طرح خشتی فرش است.

در واقع داخل هر کدام از این خانه‌ها یا قاب‌ها نقش‌ مایه‌هایی از جمله گلدان، بته جقه، گل افشان، درختانی مانند بید، حیوانات، پرندگان و … به صورت تکی نقش زده می‌شود. در واقع هر خانه از نظر محتوایی که دارد با خانه‌ی کنارش‌اش متفاوت است. می‌پرسید ترتیب تکرار این الگوها به چه صورت است؟ پاسخ این است که طراح و یا بافنده‌ی فرش تصمیم می‌گیرد که بهتر است این الگوها منظم باشد و یا نامنظم و پراکنده.

شاید برایتان جالب باشد که بدانید فرش‌ها و قالی‌های طرح خشتی به خاطر تنوع در طرح و رنگی که دارند از محبوب‌ترین‌ها هستند. این فرش‌ها دارای قاب‌های متنوعی از جمله قاب اسلیمی، قاب قرآنی، قابی و یا خشتی بختیار و غیره هستند.

تداوم و تقارن در قالی‌های طرح خشتی

قوه‌ی درک انسان‌ها این گونه است که تمایل دارد اجزا و محرک‌های جدا از هم را با هم جمع کند و به صورت یک کل در نظر بگیرد و درک کند. در واقع چشم انسان مایل است تداوم‌هایی که در یک ساختار بصری وجود دارند را تا آن جا که نقش‌های موجود تغییر نکنند و مانعی وجود نداشته باشد دنبال کند.

در فرش‌ها و قالی‌های طرح خشتی نیز همین اصل هم‌جهتی وجود دارد، زیرا خشت‌ها در یک جهت حرکت می‌کنند. جهت خانه‌ها و خشت‌ها به طور معمول در جهت خواب فرش یعنی از پایین به بالا است اما تفاوتی که وجود دارد این است که چهارخشت گوشه در متن قالی در اکثر موارد به سمت خشت مرکزی فرش یا قالی است. اگر این تداوم وجود نداشته باشد نشانه‌ی ارزش پایین فرش است که در این صورت از قیمت آن به طرز قابل توجهی کاسته می‌شود. به این دلیلی که تقارن، تعادل و تناسب از ضروریات قالی‌های خشتی است.

تکرار خشت‌ها در متن قالی به یک نسبت اما به صورت منظم و در طول و عرض آن انجام می‌شود. فضایی که بین خشت‌ها را پر می‌کند قلمدان است که با توجه به ابعاد و اندازه‌ی قالی از ۷ تا ۲۰ در قالی یک و نیم متری تا ۳۵ متری بافته می‌شود.

ویژگی‌های بارز فرش طرح خشتی

هر فرشی که نامی جدا و متمایز از فرش‌های دیگر می‌گیرد، به طور قطع ویژگی‌هایی متفاوت نیز دارد. اما تا به حال به طرح و نقش بافته شده در قاب‌های فرش‌ طرح خشتی دقت کرده‌اید؟

  • برخی از این قاب‌ها دارای نقش و نگار سرو است. سرو در واقع نماد سرسبزی و جاودانگی است که الهام گرفته از سروهایی است که در نگارهای تخت جمشید موجود است و به طور معمول در رنگ‌های سبز تیره و روشن و نیز زرد بافته می‌شود.
  • نقش‌های اصلی موجود در فرش‌های طرح خشتی گل فرنگ و نیز گل خورشیدی هستند.
  • از نقش‌های فرعی اما پر تکرار فرش‌های طرح خشتی اسلیمی‌های دهان اژدری و بندهایی به رنگ زرد است.
  • حاشیه‌های اصلی که در این طرح دیده می‌شود زمینه‌ای تیره دارد.
  • طرح‌های قاب قرآن، قاب بختیاری، لچک، جوشقانی و ترنج از مهم‌ترین طرح‌هایی هستند که در این قالی‌ها می‌توان دید.
  • فرش‌های طرح خشتی یا قابی در رنگ‌های زمینه متنوعی بافته می‌شوند اما به صورت سیاه سفید و شطرنجی نیز وجود دارند.
  • در برخی از فرش‌های با طرح خشت، اطراف قاب‌ها را با طرح‌های ستاره‌ای می‌آرایند.
  • در انواعی از فرش با طرح خشتی که گلستان نامیده می‌شود، سطح داخلی فرش با مستطیل‌های تقسیم شده به تعداد مساوی منقش شده که دارای نقشه‌های تکرار شونده در خشت‌های مختلف است.
  • فرش‌های طرح خشت کاشان طرح‌های مدرن و سنتی را تلفیق می‌کنند که طرفداران زیادی دارد.
  • در صورتی که انواع ماشینی آن را برای خرید انتخاب کنید، گزینه‌های پیش‌رو از نظر تعداد شانه ۵۰۰، ۷۰۰، ۱۰۰۰، ۱۲۰۰ و نیز ۱۵۰۰ شانه می‌باشد.

انواع فرش خشتی

۱٫ طرح باغ ارم فرش‌های طرح خشتی

فرش‌های طرح خشتی بازار خوبی دارند. افراد زیادی در سراسر دنیا عاشق رنگ‌های زنده و خلاقیت موجود در این نوع فرش هستند. اما آیا می‌دانید که کدام یک از طرح‌های خشتی از پرفروش‌ ترین‌‌های موجود در بازار است؟ پاسخ ما به طور قطع فرش طرح باغ ارم و به خصوص رنگ فیروزه‌ای آن است که در شهر کاشان تولید می‌شود.

این طرح را می‌توان در فرش‌ ۷۰۰ و یا ۱۰۰۰ شانه به خوبی اجرا کرد. این فرش فاقد حاشیه است و در سطح آن تعداد زیادی از گلدان‌های دارای گل‌های خوش رنگ منقش شده است.

۲٫ طرح کژال فرش‌های طرح خشتی

شاید با سلیقه‌ی بسیاری از افراد جور نباشد اما فرش طرح کژال دارای نقشه‌ای بسیار شلوغ است، البته که تمامی این طرح‌ها درون همان خشت‌ها و یا قاب‌ها قرار دارند و به صورت پراکنده بافته نمی‌شوند. درون این قاب‌ها دسته‌هایی از گل‌ دیده می‌شود که در اندازه‌های بسیار ظریف هستند. طرحی که در مرکز دیده می‌شود همان نقش ترنج است که زیبایی خیره کننده‌ای دارد.

اگر دکوراسیونی خلوت دارید می‌توانید با خیالی آسوده به سراغ این فرش بروید.

۳٫ طرح پیچک و شکارگاه فرش‌های طرح خشتی

بعد از طرح باغ ارم، دومین طرح پرفروش از فرش‌های طرح خشتی طرح پیچک است. در این طرح که قاب‌های خشتی را در زمینه خود دارد، نقش‌‌های دیگری از جمله افشان دیده می‌شوند که به خاطر داشتن رنگ بندی مدرن برای علاقمندان گزینه‌ای جذاب به حساب می‌آید.

طرح خشتی شکارگاه هم از نظر شلوغ بودن دست کمی از فرش‌های طرح کژال ندارد، البته تفاوتی وجود دارد و آن این است که دیگر خبری از نقش ترنج نیست. رنگ‌بندی آن کاملاً کلاسیک بوده و نقش‌ و نگارهای سنتی به آن زینت داده‌اند.

۴٫ طرح باغ فین و طرح آذین فرش‌های طرح خشتی

اگر به دنبال فرش خشتی با زمینه یکدست هستید، طرح باغ فین انتخابی ایده آل است. اگر نگاهی به میانه‌ی فرش بیاندازید متوجه می‌شوید که قاب‌هایی هم اندازه و هم شکل در کنار قرار گرفته‌اند و درون آن‌ها محراب‌هایی اصیل و نیز گلدان‌هایی زیبا قرار گرفته که در کنار رنگ بندی کلاسیک آن زیبایی وصف نشدنی رقم زده است.

اما طرح آذین فرش‌های خشتی کمی مدرن‌تر از مدل‌های قبلی هستند و ظاهرشان متفاوت‌تر است. زمینه‌ی ساده‌ی این فرش‌ها ما را به یاد فرش‌های ترک می‌اندازد، البته که ۱۲۰۰شانه بوده و بافت آن گل برجسته است.

فرش طرح خشتی برای چه دکوراسیونی مناسب هستند؟

امروزه به خاطر تنوع بی نهایت در فرش‌ها از نظر طرح و نقش، رنگ، جنس، شانه و تراکم و نیز قیمت افراد دست بازتری در انتخاب بهترین و مناسب‌ترین گزینه برای اضافه کردن به دکوراسیون خانه شان را دارند. فرش به علت زیبایی و ماهیت مفید و ارزشمندی که دارد اولین چیزی است که با ورود به یک خانه به چشم می‌آید.

بهترین مثالی که می‌توانیم در این خصوص بزنیم فرش‌های طرح خشتی هستند که به خاطر طرح و نقش و رنگ‌های شلوغ و زنده‌ای که دارند نظر هر فرد علاقمند به سبک دکوراسیون کلاسیک، نئو کلاسیک و یا تلفیقی را به خود جلب می‌کنند و به زودی راهشان را به خانه این افراد خوش ذوق پیدا می‌کنند.

اگر برای دکوراسیون داخلی و تکمیل چیدمان سالن پذیرایی منزل‌تان قصد خرید فرش با طرح خشتی را دارید، برای شما پیشنهادی داریم. از آن جایی که طرح و الگوهای استفاده شده در هر قاب از این فرش‌ها متفاوت است در عین زیبایی خیره کننده ظاهری شلوغ و پررنگ به آن می‌دهد، بنابراین بهتر است که در سالن‌ پذیرایی با اندازه‌ بزرگ و نیز در کنار مبلمانی با طرح‌های بسیار ساده مورد استفاده قرار بگیرد. این کار کمک می‌کند که شلوغی بیش از حد به وجود نیاید چرا که در بلند مدت به شدت خسته کننده خواهد شد.

اگر دکوراسیون نئو کلاسیک مدنظر شماست، فرش طرح خشتی زمینه روشن که در آن رنگ‌های کرمی و سفید بیشتر به کار رفته انتخابی مناسب به نظر می‌رسد.

[ratemypost]

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *